Anasayfa>>Makale>>pio nedir ?

Baslarken, bu kavrama pilot yeterliligi ve güvenlik konusunda okudugum birçok makalede rastladim. Genel havacilik terimi olan, karmasik ve detayli - ve bir deltakanatçı olarak beni de ilgilendiren :) bu kavrami, sportif havacilik çerçevesinde kalarak açıklamaya çalıştım. Durum ve tanimlamalari yaparken oldukça basit ve anlasilir olmasina gayret ettim. Içerigi ve doğruluğu disinda, kavramin türkçe karsiligi konusunda bir iddiam veya misyonum yok. Daha detayli bilgi edinmek isterseniz asagida belirtilen kaynakçalardan faydalanabilir, bu kavrami kafanizda daha somutlastirmak isterseniz
http://www.dfrc.nasa.gov/Gallery/Movie/F-8DFBW/HTML/EM-0044-03.html adresindeki filmlere gözatabilirsiniz.

    Pilot tarafindan yaratilan salinimlar  pilot tarafindan hava aracina dikkatsiz kumanda verilmesi, olusan bu durumdan kurtulmak için yapilan düzeltme manevralarinin bir önceki verilen kumandanin zitti yönünde olusmasi ve olusan düzensiz kumanda zincirinin hava aracinin stabilizasyonunu bozmasiyla meydana gelir. Bu tanim basit bir anlatimla pilotun kumandalari ile hava aracinin kumandalarinda bir karisiklik sonucu olusan dalgalanma  pilot tarafindan yaratilan salinimlar (Pilot induced oscillation) olarak tanimlanir. Bu osilasyonun nedeni aracin kontrol yüzeylerinin verdigi asiri tepkime (1) veya gecikmeler gibi donanimsal hatalar olabilecegi gibi düzensiz ve dengesiz pilot kumandalaridir veya her iki hata faktörünün bir arada bulunmasidir.   Hava aracinin yapisal bütünlügüne ulasilmasiyla, yapilan uçus testlerinde  PIO (pilot induced oscilation), analiz edilen yönetim ve idare kalitesinin önemli faktörlerinden birisidir.


    Bu duruma neden olan faktörlerden biri de (varyometre, hiz indikatörü vs gibi) uçus yardimcilarinin yanit oraninin (response rate) , hava aracinin kendi yanit oraninin farklilik göstermesidir. Hava aracini hizlandirmak için yapilan güç artisiyla, hava hizinin aniden artmamasi  veya tirmanis oraninin arttirilmasinin hemen varyoya yansimamasi gibi durumlar bu faktör için iyi bir örnektir.

    Pilot tarafindan yaratilan salinimlar acemi ve özellikle ögrenci pilotlarin ortak problemidir.

    Bu problem "kisa birlesimli" diye de bilinen, kanat ve kuyruk arasindaki uzakligin kisa oldugu hava araçlarinda etkisi çok yüksekir. En tehlikeli PIO inis sirasinda meydana gelir. Frenleme sirasinda elevatörün yukariya fazla çekilmesi ( deltakanatta kanat açisinin, olmasi gerekenden erken yapilmasi) hava aracinin tehlikeli derecede yavaslamasi ve stola düsmesine neden olur. 

 

Baris Yalçinkaya
18 Ekim 2008
barisfx@gmail.com

Kaynakça    :
1) D. H. Klyde and D. G. Mitchell, Recommended Practices for Exposing Pilot-Induced Oscillations or Tendencies in the Development Process, presented at USAF Developmental Test and Evaluation
2) TMMOB Makina Mühendisleri Odasi, 2002 yili Eylül Sayisi.

 

ana sayfa | donanım | haberler | makaleler | uçuş güvenliği | uçuş merkezleri |deltakanat eğitimi | hakkımda | yasal bilgi