Anasayfa>>Makale>>Bulut oluşumu ve Tipleri

Bulutlar nasıl oluşur?

Güneş ışınları yeryüzünü ısıtır

Isınan yeryüzü üzerindeki hava kütlesini ısıtır. (Isınan yeryüzü ve ütündeki sıcak hava kütlesi kırmızı çizgili kütle olarak görülüyor)

Çevresindeki havaya göre daha sıcak ve daha az yoğun olan hava kütlesi yükselmeye başlıyor.

Yükselen hava kütlesi dairesel bir form alıyor. hava  basincinin düsmesiyle, yükselen hava kütlesi genislerken sogumaya baslar. (sekilde mavi ve yesil renkli kisimlar sogumakta hava kütlesini  gösteriyor) Yükselen hava her 1000 metrelik yükselisinde 10 c' sogur.

Yükselen, genişleyen ve soğuyan havanın sıcaklığı, çevresindeki soğuk hava kütlesiyle eşitlenene kadar atmosferde yükselmeye devam eder. Yükselen hava kütlesi daha soğuk bir kütlesiyle karşılaştığı zaman sıcaklığı eşitlenir ve yükseliş durur. Hava kütlesi içindeki gaz formunda su kütleleri sogumayla beraber yogunlasir. Artik hava kütlesi doyum noktasina ulasmasıyla (dew point) bulut oluşumu tamamlanır.

Bulut yüksekliği ve şekilleri atmosfer şartlarına göre değişiklik gösterir.

Bulutlar yapilarina Cumuluform Bulutlar (Küme Bulutlar) ve Stratiform Bulutlar (Tabaka Bulutlar) olmak üzere göre iki sinifa ayrilirlar.

   

Bulutlar irtifalarina göre çesitli sinifa ayrilirlar.

a) Alçak Irtifa Bulutlari. Stratüs (St), Stratocumulus (sc)

b) Orta Irtifa Bulutlari : Altostratüs (As), Altocumulus (Ac), Nimbostratüs (Ais),

c) Yüksek Irtifa Bulutlari : Cirrus (Ci), Cirrostratüs (Cs) , Cirrocumulus (Cc)

d) Dikey Gelisimli Bulutlar : Cumulus (Cu), Cumulonimbus (Cb)

ALÇAK IRTIFA BULUTLARI:

Bu sinifta Stratus ve Stratocumulus bulutlari vardir ve orta enlemlerde 50-6500 feet irtifa arasinda olusurlar.

Stratüs (St):

Alçak, muntazam tabakali bir bulut tipi olup «sis'e» benzer. Olusumu yüzeyden baslamaz; fakat alçak tepeleri içine alir. Sisle birlestigi zaman IFR uçuslar için bazi problemler meydana getirir. Rüzgar sebebi ile dagildiginda Fraktostratüs (Fs) bulutlari olusur.
Herhangi bir cephesel olay olmamasina ragmen, yer karla kapli oldugu zaman alttan soguma ile tesekkül eder. Suhurietine bagli olarak kar veya yagmur yagisi yapar. Eger 50 feet'in altinda olusursa sis olarak isimlendirilir.

Özellikleri :

  • Devamli (parçalar halinde degil bir bütün meydana getiren) bulutlar seklindedir.
  • Taban yüksekligi 50 feetten baslar.
  • Dikey kalinligi, bir kaç yüz fect ile 1000-2000 feet arasincla degisir.
  • Görüs, bulut altinda çisenti ie sis yoksa ortadir. Bulut içinde 10-15 feet'tir.
  • Bulut içinde ve altindaki uçuslarila hafif «türbülans» vardir.
  • Bazi durumlarda kaba buzlanma olabilir. Buliit üstüne çikarak buzlanma önlenebilir.

Stratüs bulutunun tabanlari alçak oldugundan ve alçak tepeleri içine aldigindan, bulut uçusuna elvcrisli degildir. Kesif ve sahil muhafaza görevlerini engeller. Taban yükseklikleri bilinmeden ce altimetre ayari yapilmadan alçalmak tehlikelidir.

   

Stratociimulus (Sc) :

Yuvarlak kümelerden olusmustur. Genellikle gri renkte olup yer yer daha koyu kisimlan vardir. Birçok nedenlerle olusan ve çok rastlanan bir buluttur. Sik sik, engebeli arazide esen rüzgarin kararli havayi kanstirarak kaldirmasi neticesinde, bazende Stratüs bulutunun parçalanmasindan veya Cumulus bulutunun dagilmasindan olusur.

Özellikleri :

  • Genis bir sahayi kaplar. Bazi durumlarda ince ve hatta parçalaninis olabilir.
  • Tabanlari 2000-4000 feet arasindadir. Deniz ve düzgün arazi üzerinde bulut altinda uçulabilinir.
  • Bulut altinda ve içinde hafiften orta siddete kadar türbülans vardir. Eger bulut içinde "Cu + Cb" var ise beklenmiyen siddette türbülansla karsilasilir.
  • Suhunet 0°C ile -10°C arasinda ise çok siddetli buzlanma olur; fakat buzlanma hizi azdir.
  • Tek uçak, bulut uçusu için elverislidir. Zayif görüs ve türbülans sebebiyle kol uçusunu zorlastinr.

ORTA IRTIFA BULUTLARI:

Bu sinifta Altostratüs, Altocumulus ve Nimbostratüs bulutlari vardir. Orta enlemler de 6500 - 23000 feet arasinda olusurlar. Günes etrafinda “Koronab” olusturmalari belirli özelliklerindendir.

Altocumulus (Ac) :

Yassilasmis kürevi bulutlar olup, gruplar, hatlar veya dalgalar seklinde bir göriinümleri vardir. Bazen biilutlarin kenarlari birbiriyle birlesmis olabilir. Altocumuluslar esas olarak degisik sekillerdeki su damlaciklarindan olusmuslardir. Bu bakimdan seffaflik dereceleri azdir. Buna ragmen çok düsük suhunetlerde buz kristallerinden de olusabilirler.

Özellikleri :

· Tabanlari 6500-20000 fcet arasindadir. nadiren yagmur ve kar halinde yagis yaparlar.

· Dikey gelisimden ziyade tabakalar ha linde olusurlar. Castellanüs (Acc) tipleri ol dukça dikey kalinlik gösterir ve oraja neden olurlar.

· Görüs bulut altinda iyi, bulut içinde zayiftir.

· Hafif türbülans yaparlar.

· Çok ender olarak huzlanma yaparlar. Buzlanma, buluttan çikmakla önlenebilir.

· Hatlar halinde Altocumulus, genellikle bir cephenin yaklastigini gösterir. Cephe istikameti, bulutun kalinla$masina göre tayin edilebilir.

   

Nimbostratüs (Ais) :

Alçak, gayri muntazam sekilli, genellikle yeknesak, koyu gri renkli ve islak görünümdedir. Genel olarak yatay ve dikey olarak çok genis sahalari kaplar. Su damlaciklari, kar kristalleri, kus basi kar taneleri veya bunlarin karisimindan meydana gelmistir. Orta irtifa bulutu olmasina karsin, yagmur aninda tabanlari alçalabilir. Devamli yagrtiiir veya kar halinde yagis yapar. Uçusu büyük ölçüde engeller.

Özellikleri :

· Devamli buluttur. Altinda Franktostratüsler bulunabilir.

· Tabanlari deniz üzerinde satha kadar inebilir.

· Dikey kalinliklari 15000 feetten fazladir.

· Buliit içinde giirüs, 10-20 feet kadar iiiilut altinda yagmur ve sis sebebiyle zayiftii-.

· Karalar üzeriiide bulut altirida hafif ve cirta siddette, bulut içinde ise sakli Cu + Cb nedeniyle çok siddetli türbülansa rastlanir.

· Bulut içinde ve bilhassa donan yagmui- seklinde y·agis var ise, bulut altinda siddetli buzlannia olur.

· Çok zayif görüs, alçak tavan, türbülans ve buzlanma nedeniyle uçusu engeller.

YÜKSEK IRTIFA BUILUTLARI :

Bu sinifta Cirrus, Cirrostratus, Cirrocunilus bulutlari buluriur. Taban irtifalari 16000 ile 45000 feet arasindadir.

Cirrus (Ci) :

Bir birinden yari demetler, hatlar ve tüy gibi çesitli sekillerde buz kristallerinden olusmustur. Günün her saatinde ufka çok yakin olmayan Cirrus'ler gökyüzünün ayni parçasinda bulunan digcr bulutlardan daha beyazdir. Günes ufukta iken Cirrus'ler bevazimsi renkte olup günesin batmasi üzerine yüksekteki Cirruslar sari, pembe, kirmizi ve nihayet kül rengini alirlar. Safakta bu renk sirasi, tersinedir. Hatlar seklinde olusmus ve Cirrostratus veya Cirrocuinulus ile birlesmisse, kötü havanin yaklastigini gösterirler. Yazin havanin güzel olacagini gösterir.

Özellikleri :

  • · Parçalar halindedir.
  • · Tabanlari 20000 ile 40000 feet arasindadir.
  • · Dikey olarak çok ince olabildigi gibi binlerce feet kalinlikta da olabilir.
  • · Türbülaiis yoktur (açik hava türbülansi görülebilir).
  • · Cb lerle birlesmis Ci hulutlari hariç buzlanma olmaz.
  • · Yüksek irtifada nisbi rutubetin fazlaligini ve Egzozt gazlarinin yogunlasacagini gösterirler.

Cirrostratüs (Cs) :

Ince beyazimtrak tül veya peçe seklinde gökytiitiriü tamamen veya kismen kapatir. Günesin ve Ay'in etrafinda «hale» meydana getirir. cisimlerin gölge meydana geiirmesine mani olmazlar. Bu bulutlar, Cirrus veva Cirrocumulus bulutlarinin birlesmesinden, Cirrocumulus'lerden düsen buz kristallerinden, Altostratüs bulutlarinin incelmesinden veya Cumulonimbus'lerde olusan «örs» ün yayilmasindan olusurlar. Cirrostratüsler genellikle kötü havanin yaklastigini gösterirler ve kötü hava sartlarindan uiaga dogru hareket ederler. Sadece, kararli hava tabakalarinda buz kristallerinden olusur.

Özellikleri :

· Devamli bir buluttur.

· Tabanlari 20000 feet ve yukarisidir. · Dikey kalinligi birkaç bin feet olabilir. · Görüs bulutun kalinligina göre iyiden kötüye kadar degisebilir.

· Türbülans ve buzlanma yoktur.

Cirrocumulus (Cc) :

Bir araya gelmis küçük top top bulutlarin meydana getirdigi tabaka seklinde bir buluttiir. Genellikle cisimlerin gölge meydana getirmesine mani olmaz. Kararsiz tabakalarda buz kristallerinden olusmasina karsin, bazende asiri sogumus su damlaciklarini içerir. Kararsiz havanin habercisidir.

Özelllkleri :

  • · Devamli bir buluttur.
  • · Tabanlari 20000 feet'in üzerindedir. · Dikey kalinligi degisiklik gösterir.
  • · Açik hava türbülansi hariç, türbülans voktur.
  • · Buzlanma yoktur.

DIKEY GELISIMLI BULUTLAR :

Bu sinifta Cumulus ve Cumulonumbus bulutlari vardir. Taban irtifalari, alçak ve orta, tavan irtifalari yüksek bulut sinifina girer. Buzlanma seviyesine kadar su damlaciklari, bu seviyenin üstünde buz kristalleri ve bazende asiri sogumus su damlaciklari içerirler.

Cumulus (Cu) :

Küme, kubbe veya kuleler halinde dikine gelisen, genel olarak yogun halde bulunan, dis hatlari belirli, üst tarafi karnibahar görünümündedir. Dogrudan isik alan yerleri, parlak beyaz; diger kisimlari günesin durumuna gore gölgeli veya siyah olabilir. Tabanlan gri renktedir. Tabanlari düz ve üzerleri yumrulasmis Cumulus'ler güzel havayi isaret eder. Dikine gelisimli olanlar türbülans, buzlanma içerirler ve Thunderstorm'un ilk safhasini olusturur. Suhunete göre kar veya yagmur saganagi yapar.

Özellikleri :

·Küme seklinde dikine gelistiklerinden devamli degildirler.

· Taban yükseklikleri rutubete bagli olarak degisir.

· Dikey kalinliklari birkaç bin feet olabilir.

· Görüs bulutun kalinligina göre iyiden kötüye degisebilir.

· Hafiften siddetliye kadar türbülans içerir.

· Bazen siddetli seffaf buzlanma olur. Bulut alt kisimlarinda türbülansli hava olmasina karsin, emniyetli uçus için yeterli irtifa vardir. Bulut içindeki siddetli türbülans, buzlanma ve zayit görüs uçusu tehdit eder.

   

Cumulonimbus (Cb) :

Çok büyük dikey gelisimli, üst tarafi bir dag veya kule biçimindedir. Uç kismi biiz kristallerinin olusturdugii lifli bir görünüse sahiptir ve yayilarak "örs" sekline dönüsür. Örsün uzantisi, bulutun hareket yönünü gösterir .Bu tip bulut orajin özelligi olup saganak, gök giirultüsü, dolu, firtina ve Tornado'ya neden olur. Bulutun sekli, içindeki dikey ceryanlar nedeniyle devamli degisir.

Bir sira halinde Cb ler soguk cephenin varligini gösterirler ve Soguk Cephenin 50 - 300 NM. önünde cepheye paralel Firtina Hattini (Squal Line) olustururlar.

Özellikleri :

· Soguk cephe önünde olusan Firtina Hatti hariç devamli degildir.

· Tabantari 3000 feet veya daha alçaktir. Deniz üzerinde satha kadar inebilir.

· Dikey kalinliklan I5000 - 30000 feettir. Tropikal bötgelerde bu kalinlik 60000 feet'e kadar çikabilir.

· Görus; bulut altinda sagnak yagmur, kar ve dolu nedeniyle çok kötü olabilir. Bulut içinde 30 feet'ten daha azdir.

· Kiiçük tiplerinde dahi siddetli türbülans vardir.

·0° ite -28°C arasinda siddetli buzlanma vardir.

·Çok az görüs, siddetli türbülans ve buzlanma nedeniyle uçusu engeller. Özel egitim görmeden ve bulutun özelligini bilmeden yapilan uçuslar tehlikelidir. Yagis olmadigi durumlarda altindan geçilebilir. Üstten geçislerde en az 1/3 üst kismindan, üstünden, arala. rindan geçmek veya etrafinda dolasmak geeekir. 14.000 - 20.000 feet arasinda kesinlikle uçulmamalidir.

TROPOSFERIN ÜZERINDEKI BULUTLAR :

Polar ve Sub - Polar bölgelerde, Stratosferde veya üzerinde Nacreous ve Noctilucent denilen bulutlar gözlenmistir.Noclacreous bulutlar 70.000 - l00.000 feet arasmda esas yapilari bilinmeyen; fakat küçük su damiaciklari veya buz kristallerinden olustugu tahmin edilen bulutlardir.

Noctilucent bulutlar ise 250.000 - 300.000 Feet'te gözlenmis, gümüs mavisi renginde bulutlardir. Genellikle Dogu, Kuzey Dogu istikametinde 100-150 Knot süratle hareket eden bu bulutlarin kozmik tozlardan olustugu sanilmaktadir.

 

ana sayfa | donanım | haberler | makaleler | uçuş güvenliği | uçuş merkezleri |deltakanat eğitimi | hakkımda | yasal bilgi